Bergama’da Alçıya Alınan Yirmi Yıllık Yol

Haluk Ersoy yirmi yıldır Bergama’nın yokuşlarını yürüyordu. Kale Mahallesi’nin taş sokaklarından Kızıl Avlu’nun arkasındaki dar geçitlere, Asklepion yolundaki son evlere kadar, şehrin her kapısının önünde en az bir kez durmuş, her zilin sesini ezberlemişti. Bir salı sabahı, çantasında taşıdığı mektuplardan biri kendi adına geldiğinde, bunun bir hata olduğunu düşündü. Değildi. Zarfın içinde el yazısıyla yazılmış tek bir cümle vardı: “Ayaklarınızın kalıbını alabilir miyim?”

Kırk iki yaşındaydı. Ne evli ne yalnızdı; daha doğrusu, yalnızlığını bir mesleği gibi düzenli yaşayan bir adamdı. Sabah yedide yola çıkar, akşamüstü dörtte döner, akşamları balkonunda radyo dinlerdi. Ayakları, yirmi yılın verdiği her şeyi taşıyordu: topuklarında nasır, sol ayağının başparmağının yanında hafif bir çıkıntı, bileklerinde güneşin çizdiği bir çorap çizgisi.

Mektubun altındaki adres, Kurtuluş Mahallesi’nde, eski bir tütün deposundan dönüştürülmüş bir atölyeydi. Kapıyı açan kadın otuz yedi yaşındaydı; kıvırcık saçları bir bantla toplanmış, önlüğü alçı tozuyla bembeyaz. Adı Sevgi Uras’tı. Bir heykeltıraştı.

“Geldiniz,” dedi, şaşkın. “Gelmezsiniz diye düşünmüştüm.”

“Yirmi yıldır mektup taşıyorum,” dedi Haluk. “İlk kez biri bana yazdı. Merak ettim.”

Sergi ve gerçek sebep

Atölye yüksek tavanlı, loş ve serindi. Rafların üstünde, bir müze vitrini gibi dizilmiş alçı ayaklar duruyordu. Her biri farklıydı: bir bağ işçisinin geniş, yassı tabanları; bir dansçının kemerli, yaralı ayakları; bir garsonun, bir hemşirenin, bir çobanın. Her kalıbın altında küçük bir etikette bir isim, bir meslek, bir sayı vardı: kaç yıldır yürüdükleri.

“Serginin adı ‘Yürünmüş Yollar,'” dedi Sevgi. “İzmir’de açılacak. Yürüyerek çalışan insanların ayakları. Bir eksik var: bu şehrin ayakları. Bergama’yı ayaklarıyla bilen biri.”

“Neden ben?”

Sevgi bir an duraksadı. Haluk onun yüzünde bir karar anı gördü; bir heykeltıraşın keskiyi taşa vurmadan önceki o kısa durgunluğu.

“Size dürüst olmam gerek,” dedi Sevgi. “Çünkü bunu söylemeden sizden bir şey istemek doğru olmaz. Sergi gerçek. Ama ayaklara bakışım yalnızca sanat değil. Yıllardır ayaklar bana bir yüzden daha çok şey anlatıyor. Bir insanın nasıl yürüdüğü, neyi taşıdığı, nerede durduğu. Ve bazen,” sesini alçaltmadı, kaçırmadı da, “bana çekici geliyorlar. Bir başkasının ellerine, gözlerine çekildiği gibi. Sizi altı aydır sokakta görüyorum. Kale yokuşunda, sabahları, bir eliniz çantada. Size yazmadan önce çok düşündüm. Eğer bu sizi rahatsız ediyorsa, şimdi gidebilirsiniz ve sergiye başka birini bulurum. Hiçbir şey sormam.”

Haluk’un aklından ilk anda bir sürü şey geçti: mahallede duyulursa ne denir, bu kadın kendisiyle alay mı ediyor, bir tuzak mı var. Ama Sevgi’nin yüzünde ne alay vardı ne hesap. Yalnızca, bir şeyi saklamaktan yorulmuş ve sonunda söylemeyi seçmiş birinin çıplak cesareti. Haluk o cesareti tanıdı; yıllar önce kendisi de birine bir şey söylemek istemiş, söyleyememiş, o kapının önünden bir daha hiç geçmemişti.

Haluk uzun süre sustu. Raflardaki alçı ayaklara, Sevgi’nin alçı lekeli ellerine, kendi tozlu ayakkabılarına baktı. Sonra, kendisini de şaşırtarak, güldü.

“Yirmi yıldır,” dedi, “insanlar bana yalnızca ‘Benim kargom nerede?’ diye bakıyor. İlk kez biri bana nerede durduğumu soruyor.” Ayakkabılarının bağcığını çözmeye başladı. “Kalıbı alın. Ama bir şartım var.”

“Söyleyin.”

“Ne hissettiğinizi saklamayın. Bakarken. Dürüst olduğunuz için kaldım. Dürüst kalın.”

Ilık su, zeytinyağı, alçı

Sevgi önce bir leğen ılık su getirdi. Haluk’u eski bir hasır sandalyeye oturttu, kendisi yere, onun önüne diz çöktü. “Kalıptan önce ayakları yıkamak gerekir,” dedi. “Ve bunu ben yapmak istiyorum. Siz de istiyorsanız.”

“İstiyorum,” dedi Haluk; sesi beklediğinden daha kısık çıktı.

Sevgi’nin elleri sudaydı. Önce bileklerini sardı, sonra topuklarına indi; yavaş, dikkatli, bir eseri temizler gibi. Haluk’un ayaklarının yirmi yıllık yorgunluğunu parmak uçlarıyla okudu: buradaki nasır, şuradaki çatlak, başparmağın yanındaki çıkıntı. Her birinde biraz durdu. Bir keresinde başparmağıyla tabanının ortasındaki kemere bastırdığında Haluk’un nefesi kesildi, gözleri kapandı.

“Acıdı mı?”

“Hayır,” dedi Haluk. “Tam tersi. Kimse… Yirmi yıldır kimse oraya dokunmadı.”

Sevgi başını kaldırıp ona baktı. Yanakları kızarmıştı, gözleri ışıl ışıldı. Saklamıyordu; tıpkı Haluk’un istediği gibi. “Yüzünüzü görmenizi isterdim,” dedi. “Şu an nasıl baktığınızı.”

“Siz nasıl bakıyorsanız öyle,” dedi Haluk.

Sonra zeytinyağı geldi; alçının tene yapışmaması için ince bir katman. Sevgi avuçlarında ısıttığı yağı onun ayaklarına sürdü, bileklerinden parmak uçlarına kadar. Parmaklarının arasından tek tek geçti. Haluk’un elleri sandalyenin kenarlarını kavradı; nefesi ağırlaşmıştı. Atölyenin penceresinden süzülen ikindi ışığı Sevgi’nin ensesine, yağlı parmaklarına, Haluk’un dizlerine düşüyordu. Dışarıda, uzaktan, akşam ezanının ilk hecesi duyuldu ve kayboldu.

Haluk bir ara gözlerini açtı ve Sevgi’nin yüzüne baktı. Kadın dudaklarını hafifçe aralamış, kirpiklerini indirmiş, parmak uçlarının altındaki her çizgiyi bir harita gibi okuyordu. Haluk o yüzde utanç aramadı, bulamadı da. Yalnızca dikkat vardı; derin, sıcak, neredeyse dua eden bir dikkat. Kimse ona hayatında böyle bakmamıştı.

Alçı soğuktu. Haluk’un ayaklarını beyaz, ağır bir sessizliğe gömdü. Sevgi kalıbın kurumasını beklerken yanına, yere oturdu, sırtını onun dizine yasladı. Bir süre sonra Sevgi sessizliği bozdu. “Anlatır mısın? Bir günün nasıl geçiyor?”

Haluk anlattı. Sabah yedide postanenin arka kapısından çıkışını, çantanın ilk saatteki ağırlığını, Kale yokuşunun kırk iki basamağını, her kapıda kimin ne beklediğini. Almanya’daki eski bir dostundan mektup bekleyen yaşlı terziyi, emekli maaşının yazısını her ay kapıda karşılayan öğretmeni, yıllardır hiç mektup almayan ama her sabah penceresinden ona el sallayan kadını. “Ona bazen boş bir zarf bırakmak istiyorum,” dedi. “Sadece biri ona yazmış olsun diye.”

“Bırak,” dedi Sevgi. “Ben yazarım içine bir şey.”

Haluk güldü, sonra sustu. Bir mektubun, birine yazılmış olmanın ne demek olduğunu o sabah ilk kez kendisi de öğrenmişti.

Sonra on beş dakika boyunca ikisi de konuşmadı. Haluk’un eli, bir an tereddüt ettikten sonra, Sevgi’nin saçlarına indi; alçı tozu parmaklarına bulaştı.

“Bu sorun mu?” dedi.

“Hiç değil,” dedi Sevgi, başını onun avucuna yaslayarak.

Kalıptan çıkan

Kalıp çıktığında Sevgi, Haluk’un ayaklarını bir kez daha ılık suya aldı, alçının son izlerini temizledi. Bu sefer hiçbir sanat bahanesi yoktu ve ikisi de bunu biliyordu. Haluk eğildi, ellerini Sevgi’nin yüzüne koydu.

“Şimdi ben bir şey isteyebilir miyim?”

“İsteyin.”

“Sizin ayaklarınızı görmek. Yirmi yıldır başkalarının kapılarının önünde duruyorum. Bir kez de birinin önünde diz çökmek istiyorum. Siz izin verirseniz.”

Sevgi’nin gözleri doldu, güldü. Önlüğünü çıkardı, sandaletlerinin tokasını çözdü ve sandalyeye geçti. Haluk yere, onun önüne oturdu. Sevgi’nin ayakları inceydi, topuğunda alçı tozu, sol bileğinde küçük bir dövme vardı: bir pusula. Haluk o pusulayı parmak ucuyla izledi; Sevgi’nin bütün bedeni ürperdi. Sonra eğildi ve dövmenin hemen üstüne, bileğinin içine, dudaklarını değdirdi. Sevgi’nin nefesi bir hıçkırık gibi kesildi.

“Durmamı ister misiniz?”

“Hayır,” dedi Sevgi. “Ama ‘siz’ demeyi bırakın. Bırakalım.”

Haluk onun bileğinden dizine, dizinden beline, belinden yüzüne çıktı; ağır, sabırlı, yokuş tırmanır gibi. Öpüştüklerinde ikisinin de elleri alçı, yağ ve su kokuyordu. Atölyenin arka tarafında, perdesi yarı çekik küçük bir odada, Sevgi’nin öğle uykularına yattığı dar bir divan vardı. Sevgi onu elinden tutup oraya götürdü. Haluk’un gömleği bir alçı kovasının üstüne, Sevgi’nin keten pantolonu rafın dibine düştü. İkindi ışığı mora, mor ışık karanlığa döndü; divanın ayakucunda dört ayak birbirine dolandı, ayrıldı, yeniden buldu birbirini. Bir yerde Sevgi güldü, “Ayaklarını hâlâ seviyorum,” dedi, ve Haluk ona, “Biliyorum,” diye fısıldadı, “beni de.” Perde kendi kendine kapandı, ya da biri onu kapadı; bunu ikisi de sonradan hatırlamadı.

Üç ay sonra İzmir’de sergi açıldı. Ziyaretçilerin en uzun durduğu eser, salonun ortasındaki alçak bir kaide üstünde duran ikili bir kalıptı: bir çift geniş, yorgun, nasırlı ayak ve onlara dönük, yarım adım önünde duran bir çift ince, pusula dövmeli ayak. Künyede yalnızca şu yazıyordu: Bergama. Yirmi yıl ve bir ikindi.

Haluk açılışa gelmedi; o sabah yine yokuştaydı. Ama akşam, Sevgi trenle dönüp atölyeye girdiğinde, kapının altına bırakılmış bir zarf buldu. İçinde tek bir cümle vardı, alışılmış bir el yazısıyla: “Yarın sabah yedide kale yokuşunda. Bu sefer yanımda yürü.”

Sergi açıldığında ziyaretçiler en çok bir eserin önünde duruyor; ama eserin künyesinde yazan iki adın kime ait olduğunu yalnızca Bergama'nın yokuşları biliyor.

Sıradaki hikaye · Bunu seveceksin Sol Ayağın Sağdan Yarım Numara Büyük, Leyla 6 dk okuma · Okumaya başla →