İznik Mavisi Bir Kadının Ellerinde Uyanırsa

Adamın avucundaki kırık çini, dört yüz yıllık bir laleydi; ama Nermin’in gözü çiniden önce, onu tutan parmakların titremesine takıldı. Bir yabancı, eski bir parçayı bu kadar özenle tutuyorsa, ya çiniye âşıktı ya da çiniyi yapacak kadına.

Kırk yedi yaşındaki Nermin, İznik’teki atölyesinin kapısını her sabah aynı saatte açar, fırının küllerini eliyle yoklayıp günün ne getireceğini sezerdi. Kasabada ona “mavinin hanımı” derlerdi; boşandığından beri kimseye hesap vermeyen, saçındaki gümüş telleri boyamaya hiç gerek duymayan, kendinden emin bir kadındı. Olgun bir kadının hikayesi çoğu zaman geçmişe bakarak anlatılır; Nermin’inki ise o sabah kapıda beliren yabancının elindeki kırık bir çiniyle, ileriye doğru başladı.

Adam otuz altı yaşında, uzun boylu, gözlüklerinin arkasından her şeyi ölçüp biçen bir mimardı. Adı Kerem’di; İstanbul’da, Zeyrek’te yıkılmaya yüz tutmuş bir hamamın restorasyonunu üstlenmişti. “Bu parçanın aynısını yapabilecek tek kişinin siz olduğunuzu söylediler,” dedi, avucundaki çiniyi bir kuş yavrusu tutar gibi uzatarak.

“Kim söyledi?”

“Nil Özden. Galerisinde sizin bir panonuz var.”

Nermin gülümsedi. Nil’i yirmi yıldır tanırdı; İstanbul’un en keskin dilli galericisi, kendisinden bir yaş küçük, iki kez boşanmış, hiçbir şeyi tesadüfe bırakmayan bir kadın. Nil birini İznik’e yolluyorsa, bunun bir sebebi vardı.

Nermin çiniyi ışığa tuttu. Mercan kırmızısı bir lale, etrafında dolanan rumi kıvrımları, sırrın altında dört yüz yıllık bir sabır.

“Aynısını kimse yapamaz,” dedi. “Ama ona yakışan bir kardeş yapabilirim. Üç hafta sürer, belki dört. Ve her aşamasında burada olmanız gerekir; çini, kimin için yapıldığını bilmek ister.”

Konuşmadan durabilen bir adam neyi saklar?

Kerem gerçekten geldi. Hafta sonları İstanbul’dan otobüsle iniyor, göl kıyısındaki küçük bir pansiyonda kalıyor, sabahları atölyenin tozlu tezgâhında Nermin’in fırçasını izliyordu. Konuşmadan durabilen bir adamdı; Nermin bunu, gençliğinde tanıdığı bütün o gürültücü erkeklerden çok daha çekici buldu. Atölye kil, ıslak kâğıt ve fırından sızan kuru sıcakla kokuyordu; Kerem’in varlığı bu kokulara bir şey eklemiyor, yalnızca onları daha belirgin kılıyordu.

İlk hafta sonunun akşamında telefon çaldı. Nil’di.

“Geldi mi?”

“Geldi,” dedi Nermin. “Neden bana göndermeden önce haber vermedin?”

Nil’in kahkahası hattın öbür ucunda çınladı. “Çünkü haber verseydim kapıyı açmazdın, hayatım. Sana sadece şunu söyleyeyim: O genç adam benim galerime üç yıl boyunca her ay geldi. Senin panonun önünde durdu. Hiçbir şey almadı. Gerisini kendin bul.”

“O kadar da genç değil,” dedi Nermin, ve kendi sesindeki savunmacılığa şaşırdı.

“Biliyorum,” dedi Nil. “Asıl mesele de bu ya.”

Akşamları bazen göl kıyısında yürüdüler. Kerem ona İstanbul’daki hamamın kubbesini, kırk yıl önce sökülmüş kurşun kaplamayı, duvarlarda hâlâ direnen birkaç solgun çiniyi anlattı; Nermin ise kasabanın eski fırınlarının yerlerini, kırık çini parçalarının toprağın altından nasıl birer sır gibi çıktığını gösterdi. Göl, akşamüstü ışığında kurşun rengine dönüyor, sazların arasından kurbağaların sesi yükseliyordu. Bir keresinde Kerem, rüzgârın yüzüne savurduğu gümüş bir saç telini parmağıyla geri itti ve hemen özür diler gibi baktı. Nermin özür dilemesine izin vermedi.

“Yapma,” dedi. “Özür dileme. Dokunduğun şey için değil, dokunmaktan korktuğun şey için özür dilersin.”

Kerem bir şey söylemedi. Ama o gece pansiyona dönerken Nermin, onun arkasından bakıp yürüyüşünü izledi ve kendine, Nil’in ona neyi bulmasını istediğini sordu.

Bir el titrerse, çini mi bozulur, kadın mı?

İkinci haftanın sonunda pigmentleri birlikte hazırladılar. Havanın içindeki kobalt, toz hâlinde gece mavisine dönüyor, parmaklarına ince bir is gibi yapışıyordu. Nermin onun bileğini tutup kobaltı nasıl ezeceğini gösterdi; Kerem’in nabzı parmaklarının altında hızlandı. Nermin elini çekmedi, yalnızca gülümsedi. “Elleriniz titriyor, mimar bey,” dedi. “Çini bunu sevmez.”

“Çini mi sevmez, siz mi?” diye sordu Kerem; sesi alçak ama cesurdu.

Nermin onun bileğini bir saniye daha tuttu. Sonra bıraktı. “Ben titreyen elleri severim,” dedi. “Titremeyen eller ya yalan söyler ya da umursamaz.”

Ve cevap vermek yerine fırının kapağını kapattı. Ateşin uğultusu odayı doldururken ikisi de biliyordu ki asıl pişen şey artık o lale değildi. Yine de Nermin acele etmedi; yirmi yıllık evliliği ona, iyi şeylerin sırlanmadan önce kurumayı beklediğini öğretmişti.

O gece Kerem pansiyonuna dönmeden önce kapıda durdu. “Gelecek cumartesi fırından çıkacak, değil mi?”

“Çıkacak.”

“O zaman size getirdiğim bir şey var. O güne saklıyorum.”

“Ne olduğunu söylemeyecek misin?”

“Söylersem bütün hafta beni bekletirsin,” dedi Kerem, ilk kez gülerek. “Söylemezsem, belki sen de beni beklersin.”

Nermin bu cevaba kendi kendine güldü. Otuz altı yaşında bir adam, ona kendi oyununu, sabrın oyununu geri öğretiyordu.

Nermin kapıyı kapattı ve bütün hafta, o şeyin ne olabileceğini düşünmemeye çalıştı.

Sırrın altında hangi isim bekliyor?

Üçüncü haftanın cumartesi akşamı yeni çini fırından çıktı. Lale, eskisinin yanında genç ama asil duruyordu; sırrın camsı parlaklığı lamba ışığında ıslak bir taş gibi parıldıyordu. Kerem uzun süre baktı, sonra çantasından kenarları yıpranmış bir kitap çıkardı: Nermin’in on beş yıl önce yazdığı, çoktan baskısı tükenmiş “İznik Mavisinin Dili”.

“Mimarlık okurken bir konferansınıza gelmiştim,” dedi. “Yirmi bir yaşındaydım. Bir çininin içinde zamanın donabileceğini anlattınız. Restorasyona o gün karar verdim. Hamamı bahane ettim, itiraf ediyorum; o çini parçasını size getirebilmek için aylarca bir sebep aradım. Nil Hanım’ın galerisine üç yıl boyunca sizin panonuzu görmek için gittim. Sonunda o bana adresinizi verdi; sanırım beni acınacak hâlde buldu.”

Nermin’in içinde bir şey, uzun zamandır kapalı duran bir pencere gibi aralandı. Kitabı alıp sayfalarını çevirdi; kâğıt sararmış, köşeleri yumuşamıştı. Kenarlarda Kerem’in eğik el yazısıyla düşülmüş notlar vardı. Birinde kendi cümlesinin altı çizilmişti: “Mavi, beklemeyi bilen ellerde derinleşir.”

“Beni bir hayranın gözüyle mi görüyorsun?” diye sordu, ilk kez sen diyerek. “Çünkü ben bir hatıra değilim, Kerem. Kırk yedi yaşında, ne istediğini bilen bir kadınım.”

“Seni tam da öyle görüyorum,” dedi Kerem. “Konferanstaki kadını değil. Bu sabah fırının küllerine elini sokan, bana titrememi söyleyen kadını. Ve eğer sen de istersen, bu gece buradan gitmek istemiyorum.”

Nermin bir an onun yüzünü inceledi, sonra tezgâhın üzerindeki fırçaları tek tek kavanozlarına yerleştirdi; bu, onun düşünme biçimiydi. Fırçaların ahşap sapları cama değdikçe ince bir tıkırtı çıkarıyordu. Sonunda Kerem’in gözlüklerini nazikçe çıkarıp tezgâha bıraktı. “İstiyorum,” dedi. “Ama acele etmeyeceğiz. Ben her şeyi pişirmeden önce kuruturum.”

Bazı maviler neden geç gelir?

İlk öpücükleri kil ve kobalt kokuyordu. Kerem’in elleri onun omuzlarında, sanki kırılgan bir sır tabakasına dokunuyormuş gibi yavaş ve dikkatliydi; Nermin ise o dikkati, yıllardır kimsenin göstermediği bir saygı olarak tenine kaydetti. Her adımda birbirlerinin gözüne baktılar ve her bakışta aynı “evet” sessizce yinelendi.

“Böyle mi?” diye fısıldadı Kerem bir ara.

“Böyle,” dedi Nermin. “Ama bu kez titremene izin veriyorum.”

Atölyenin üst katındaki küçük odaya çıkan merdiven gıcırdadığında Nermin güldü; bu kahkaha aralarındaki son çekingenliği de dağıttı. Kapı kapandığında, aşağıda soğumaya bırakılan fırın hâlâ hafifçe tıkırdıyordu.

Sabah, İznik Gölü’nün üzerinden yükselen sis pencereye yaslanmıştı. Nermin uyandığında Kerem çoktan kalkmış, tezgâhın başında, yeni çininin arkasına ince bir fırçayla bir şey yazıyordu. Yaklaşıp baktı: Arka yüzde, sırrın altında kalacak biçimde iki isim ve bir tarih vardı.

“Bunu kimse görmeyecek,” dedi Nermin. “Duvara yapıştırılınca sonsuza kadar karanlıkta kalır.”

Kerem fırçayı bıraktı, ona döndü. “Zaten en güzel şeyler hep sırrın altında kalır,” dedi. “Sen bunu bana yirmi bir yaşımdayken öğretmiştin.”

Telefon tezgâhın üstünde titredi. Nil’den bir mesaj: “Bir sonbahar sergisi düşünüyorum. Tek bir çini. Gerisi boş duvar. Ne dersin?” Nermin ekrana gülümsedi, cevap yazmadı.

Nermin çiniyi son bir kez fırına sürerken düşündü: Bazı maviler geç gelir, ama geldiklerinde bir daha hiç solmaz.

Nil Özden’in galerisindeki sergi açılışında, duvara asılı tek çininin arka yüzünü kimse göremiyordu; ama Nermin oraya kimin adının yazıldığını biliyordu.

Sıradaki hikaye · Nil Özden başka bir hikayede Koza Han’da Sözleşmenin Bittiği Akşam 6 dk okuma · Okumaya başla →